Tekst: David de Vries

‘De straf die ik voor Theo Janssen voor ogen heb? Niet meer spelen tot het eind van dit seizoen, een hoge boete en uitleg aan de clubleiding.' Aldus Aad de Mos op 8 maart na afloop van Excelsior-Vitesse (1-2) in het radioprogramma NOS Langs de Lijn.

Hoe groot kan gezichtsverlies zijn? Afgelopen zaterdag stond de middenvelder gewvoon in de basis voor het uitduel met FC Twente. Een bizarre climax van een even bizarre week. Als clubicoon Janssen iets doet of zegt, is dat in Arnhem van nature nieuws, laat staan wanneer hij na een wedstrijdbespreking woedend in zijn auto stapt en naar huis rijdt. En dus spraken Janssen, De Mos en technisch directeur Mare van Hintum vorige week uitvoerig met elkaar. En er volgde nog een gesprek, waarbij ook algemeen directeur Paul van der Kraan aanschoof. De uitkomst? Van de werkweigering waarover De Mos dagenlang repte, was volgens de clubleiding geen enkele sprake. Janssen was immers met toestemming van de trainer naar huis gegaan. Volgens de regels kreeg de middenvelder een boete, waarvan De Mos de hoogte van duizend euro tégen de zin van de clubleiding bekendmaakte, en diende hij in het openbaar zijn excuses aan te bieden. Zowel De Mos als Janssen wilde verder niets kwijt over de affaire, maar het wedstrijdformulier in Enschede zei voldoende. De winnaars en verliezers van de soap zijn bekend. Volledig tegen De Mos' wil in maakten de beleidsbepalers een schorsing van Janssen onmogelijk. De verhoudingen in Arnhem zijn duidelijk. Maar de vraag is hoe lang De Mos er nog kan werken.

Wat is zijn positie binnen de clubleiding?

Toen Vitesse op 19 juni 2006 Aad de Mos presenteerde als nieuwe hoofdtrainer, gingen de champagneflessen open.'We hebben vanaf het begin gezegd dat we een trainer van kaliber wilden aantrekken, met het aanstellen van De Mos zijn we daar volgens mij bijzonder goed in geslaagd', proostte algemeen directeur Van der Kraan op een gouden toekomst. De club trok lering uit het verleden en om eerst eens goed aan elkaar te kunnen wennen, kreeg de Hagenaar een contract voor één seizoen voorgeschoteld. De Arnhemmers voetbalden de eerste weken aardig, maar pakten weinig punten. Toch kreeg De Mos het voordeel van de twijfel. Uitgerekend na de 4-2 winst op Ajax, kort voor de jaarwisseling, werd zijn verbintenis op aandringen van de spelersgroep én media met twee jaar verlengd. Ondanks enige vraagtekens was iedereen het erover eens dat zijn bravoure en openhartige karakter pasten bij het dynamische en nooit saaie Vitesse. Het ging weer over voetbal in Arnhem en dat was lange tijd anders geweest. Tot de zomer van 2009 moest De Mos de technische baas blijven en zo leek hij toch nog te moeten terugkomen op de mooie woorden die hij bij zijn aantreden in Voetbal International sprak: 'Ik zal hier zaaien, een ander mag eventueel oogsten. Mocht dat nodig zijn...'

Uit gesprekken met beleidsbepalers én de sleutelfiguren om hen heen blijkt dat de Arnhemmers met De Mos in zee gingen omdat ze het gevoel hadden dat hij de club verder zou kunnen brengen. Inmiddels zijn ze erachter dat hij Vitesse alleen maar verder in de problemen heeft geholpen (zie cijfers verderop). De trainer, die zijn periode in Stadion Gelredome nogal eens vergelijkt met zijn succesjaren bij KV Mechelen, is een controlfreak en kan het niet verkroppen als ook anderen invloed hebben op de gang van zaken. Dat kwam eens te meer aan het licht toen Vitesse op zoek moest naar een nieuwe technisch directeur. Jan Streuer had de deur van zijn kantoor amper dichtgeslagen of De Mos deed een openlijke sollicitatie naar een allesoverheersende rol. 'In mijn ogen ben ik de ideale kandidaat om Vitesse ook op de lange termijn te leiden. Waarom zou de club nog verder zoeken?', zei de trainer in oktober 2007 in VI. Hij begon zelfs bij de vermogende Vrienden van Vitesse én de raad van commissarissen een openlijke lobby om zichzelf J[d aan het roer te krijgen, tot ongenoegen van de directie. Een machtstrijd was ontbrand. Van der Kraan haastte zich te zeggen dat de Hagenaar het in elk geval niét zou worden. 'Een trainer is namelijk een passant.' De Mos was gepikeerd. Met Marc van Hintum werd hij geconfronteerd met een directeur zonder ervaring, maar met een rijk clubverleden. Bovendien bleek de man uit Oss niet van plan De Mos diens gang te laten gaan.

De reactie van De Mos tijdens het tv-programma Voetbal Insite van 27 januari op het aantreden van Van Hintum was veelzeggend.'Of Marc een goede technisch directeur wordt? Dat is koffiedik kijken. Hij kan op de termijn wellicht een goede technisch directeur worden, maar dat moet hij eerst nog bewijzen. De tijd zal het leren.' De coach hoopte óf zelf de touwtjes in handen te nemen óf een directeur boven zich te krijgen die hij kon overmeesteren. Met Streuer als baas had De Mos de leiding. Zelden werd hij aangesproken op zijn handelen, conflicten werden in de kiem gesmoord, De passiviteit sloeg zelfs door,' de trainer ergerde zich aan Streuers besluiteloosheid. Zo waren Laurent Delorge en Tim Gilissen in beeld als versterkingen, maar zij kozen voor respectievelijk Ajax en NAC Breda omdat Vitesse niet slagvaardig handelde. Intussen ging De Mos zijn eigen gang. Hij en niemand anders was verantwoordelijk voor de komst van Giovanny Espinoza, Vladimir Stojkovic en Gonzalo Lorca, buitenlandse spelers bij wie in Arnhem grote vraagtekens zijn gezet. Bovendien kwam op De Mos' advies Jasar Takak binnen. Inmiddels waait in Arnhem echter een andere wind. Van Hintum, protégé van Van der Kraan, wil zijn stempel op de club drukken via het motto eigen jeugd boven buitenlandse inbreng. Bovendien vindt hij, net als de algemeen directeur, dat het allemaal wel wat goedkoper kan. En dus kreeg assistent-trainer Dick de Boer zijn congé en maakte Pieter Huistra zelf zijn vertrek bekend voordat Vitesse hem wilde melden dat zijn toekomst niet in Arnhem ligt. Terwijl de hoofdcoach bij zijn aantreden per se met drie assistenten wilde werken. De entourage De Mos brokkelt af, achter de schermen wordt al gefilosofeerd over zijn opvolger.

Hoe heeft hij gepresteerd in Arnhem?

Uit cijfers die in bezit zijn van VI blijkt dat Vitesse qua spelerskosten op de achtste plaats in de Eredivisie staat. Bovendien hebben de Arnhemmers de negende begroting. De doelstelling van de club jaarlijks in elk geval in het linkerrijtje te eindigen, is dan ook niet irreëel. Overigens is die target niet alleen gebaseerd op de denkbeelden van de clubleiding, maar begon ook De Mos zelf ambitieus aan zijn klus.'Komend seizoen moeten we bij de eerste negen eindigen met leuk, herkenbaar voetbal', zei hij in VI bij zijn aantreden. Eén ding moet gezegd, Vitesse voetbalde incidenteel wel degelijk aantrekkelijk. Zonder vrees en regelmatig met het nodige opportunisme veroverde De Mos de harten van de voetballiefhebbers. Wie kan zich niet meer de heroïsche 4-2 thuiszege op Ajax herinneren? Daartegenover stonden onnodige nederlagen (onder meer bij RKC Waalwijk en thuis tegen Excelsior) en bleek Vitesse er een kunstenaar in een voorsprong nog in de slotfase uit handen te geven. 'Als de wedstrijden 85 minuten hadden geduurd, waren we zesde geworden', aldus De Mos. Vitesse sloot het seizoen af als twaalfde, met tien punten achterstand op nummer negen FC Utrecht. Dit seizoen heeft de ploeg meer punten behaald, maar is het nog geen uitgemaakte zaak dat Vitesse (nu tiende) zal meestrijden in de play-offs om UEFA Cup-voetbal.

Binnen de clubleiding bestaat sterk het gevoel dat Vitesse eens drie posities bóven in plaats van ónder de door de begroting aangegeven klassering moet eindigen om weer indruk te kunnen maken in het Nederlandse voetbal. De beleidsbepalers zijn, kort gezegd, ontevreden over wat De Mos neerzet met zijn team. Te veel onder de Hagenaar aangetrokken spelers presteren ondermaats, jonge talenten krijgen te weinig kansen. Piet Velthuizen en Anduele Pryor zijn zonder twijfel positieve uitzonderingen op de regel, al werd ook keeper Velthuizen gepasseerd toen de Servische huurling Vladimir Stojkovic binnenkwam. Maar waarom moest Fred Benson weg, terwijl zijn opvolger Lorca tot dusverre weinig laat zien? En hoe valt het te verklaren dat Onur Kaya, die al jaren geldt als hét product uit de Arnhemse jeugdopleiding, regelmatig zelfs buiten de wedstrijdselectie valt? De Mos ziet zichzelf als de ontdekker van Arnhemse groeibriljantjes, maar Vitesse vindt hem vooral de trainer die met zijn mondiale vizier de armlastige club té vaak met dure exoten heeft opgezadeld.

Tot slot een citaat: 'Bij een nieuwe club kijk ik altijd naar de doelcijfers. Die waren onder Edward Sturing 52-54. Te veel doelpunten tegen. Dat is een probleem en daaraan moet worden gewerkt.' Ook in dat streven is De Mos niet geslaagd, zo wijzen de statistieken uit. Het gemiddeld aantal tegengoals was in het laatste seizoen onder Sturing 1,58 per wedstrijd. Dit seizoen (1,65) en vorig jaar (1,62) ging het alleen maar slechter. Bovendien was Vitesse onder de Hagenaar, met vijftig goals vorig jaar en 39 goals tot nu toe in dit seizoen, offensief minder succesvol. Alle aanvallende pretenties ten spijt.

Hoe is zijn relatie met de spelersgroep?

Minutenlang zat Haim Megrelishvili afgelopen zaterdag ontredderd in de kleedkamer van Vitesse in het Arke Stadion van FC Twente. Hij voelde zich kapot en vernederd. Gesteund door enkele opbeurende woorden van Theo Janssen en nota bene een zoen van Civard Sprockel zocht de Israëlische linksback al na zes (!) speelminuten de catacomben op, nadat De Mos hem met een wissel

snoeihard had gestraft voor een persoonlijke fout bij de 1-0 van Romano Denneboom. 'Of ik niet bang ben hem daarmee kapot te maken?', herhaalde De Mos de vraag tijdens de persconferentie na de 4-3 nederlaag. 'Het houdt een keer op, hè? Of had ik het eerst 3-0 moeten laten worden?' In Enschede werd wat weer duidelijk dat De Mos, als het moet, over lijken gaat. Het poldermodel is hem volledig vreemd, conflicten gaat hij nimmer uit de weg. In het verleden leverde deze werkwijze hem successen op en ook in Arnhem zorgde hij met opzienbarende teksten en acties voor veel leven in de brouwerij. Na de zalvende jaren met Sturing koos Vitesse in 2006 bewust voor de harde hand. Maar inmiddels lijkt de tactiek van de oorlogsverklaringen doorgeslagen.

Onder het gros van de spelers van Vitesse leeft sterk het gevoel dat de ruzies van De Mos geen middel meer zijn om succes te bereiken, maar een doel op zich. Problemen óm de problemen dus. Het leverde in nog geen twee jaar tijd een lange reeks incidenten op. Zo'n drie maanden geleden wijdde voormalig Vitesse-speler Purrel Fränkel in VI ruimschoots uit over zijn moeizame band met de Haagse coach, die regelmatig de grap maakte of de linksback weer in diens roze pakje liep. 'Over de trainer Aad de Mos ben ik niet negatief, alleen bij zijn houding als mens zet ik vraagtekens', sprak de inmiddels weer voor De Graafschap uitkomende Fränkel. 'Als het goed gaat, is hij de leukste man, maar zodra het even tegenzit, verandert hij en maakt hij mensen openlijk af. Die houding is, denk ik, ook de reden dat veel spelers met hem botsen en bang zijn wat terug te zeggen.'

Waar destijds nog enige vraagtekens mochten worden gezet bij de relevantie van die woorden - reservespelers zijn immers wel vaker gefrustreerd - zijn ze inmiddels in een ander perspectief te plaatsen. Een rondgang door de Arnhemse selectie wijst uit dat Fränkel in elk geval niet de enige was met angst voor De Mos. Wanneer we voetballers vragen naar hun karakterschets van de trainer, vallen woorden als 'hard', 'wispelturig' en ook 'meedogenloos'. Misschien verwoordde Sprockel, bij Vitesse bekend als een van de rustigste jongens in de groep, de onvrede afgelopen zaterdag wel het best. Een dag eerder kwam de verdediger tijdens de training in botsing met De Mos en prompt raakte de reservecaptain zijn aanvoerdersband kwijt aan Santi Kolk (eerste keus Remco van der Schaaf was ziek). Sprockel: 'Bij deze trainer weet je dat je kunt worden teruggepakt. Ik ben immers niet de eerste die een aanvaring met hem heeft gehad.'

De ruzie ging over de traditionele potjes poker die de voetballers na trainingen spelen. Toen De Mos zijn irritaties daarover uitte, sloeg de vlam in de pan. Onenigheid over zulke futiliteiten is een kenmerkende graadmeter voor een fnuikende crisis. Een goede officier behoudt in elk geval de steun van zijn belangrijkste soldaten. Dat zou De Mos na een carrière van dertig jaar toch moeten weten? Van der Schaaf, Sprockel, Velthuizen en Janssen - vier zeer bepalende spelers in Arnhem - moesten het eerder al ontgelden, maar wie geniet nog wél het volste vertrouwen van de coach? Vol verbazing is binnen Vitesse gereageerd op uitlatingen van De Mos waarmee hij zaterdag de schuld voor de nederlaag in Enschede bij zijn debuterende jonge doelman Stephan Veenboer legde. 'Hij bracht niet wat ik van hem had verwacht', reageerde De Mos in Langs de Lijn. Sommige trainers zoeken in tijden van nood steun bij de selectie door hun positie in de handen van de spelersgroep te leggen en vervolgens weer vrolijk verder tè gaan. Gezien de stemverhoudingen bij Vitesse lijkt het voor De Mos raadzaam dat niét te doen.

Wat is zijn krediet bij de fans?

Ook het Arnhemse volk wil brood en spelen. Dertig jaar ervaring in de voetballerij leerden De Mos dat de steun van de fans wel eens de laatste reddingsboei kan zijn. Dat is hij zich ook nu bewust. Hoewel vraagtekens zijn gerezen over zijn omgangsvormen met spelers en ook de botsing met Mister Vitesse Janssen hem kleerscheuren hebben opgeleverd, dragen de supporters de trainer op handen. Een poll op de supporterssite www.vitesse.org leert dat de meeste aanhangers achter de werkwijze van de gelouterde coach staan en dat hij de selectie met zijn schrikbewind op scherp probeert te zetten. Intussen doet de Hagenaar er ook zichtbaar alles aan de relatie met zijn fans intact te houden, vermoedelijk in de wetenschap dat ze zijn enige resterende strohalm kunnen zijn. Na De Graafschap-Vitesse (0-3) gooide hij een geluksmuntje in het uitvak dat hij kort daarvoor op een supportersbijeenkomst van de aanhang had gekregen. En na Vitesse-FC Groningen (2-1) bedankte hij getooid met een muts met netnummer 026 uitgebreid het publiek. Als de toekomst van De Mos in handen ligt van de meerderheid van de supporters, is hij ook volgend jaar nog trainer in Stadion Gelredome.

Wat is het draagvlak voor nog een seizoen?

De nog altijd aanwezige steun van de aanhang ten spijt brokkelt het krediet van De Mos als hoofdtrainer van Vitesse met de dag verder af. Nu hij sinds afgelopen maandag ook nog overhoop ligt met verschillende media, die in zijn ogen meer tendentieus dan objectief zijn (zie kader), lijkt het rekensommetje snel gemaakt. Zonder steun van spelersgroep én pers is het einde voor een trainer nabij. Dan wordt het beslissend hoe de clubleiding handelt. in tegenstelling tot Jan Streuer weet Van Hintum als geen ander wat er onder de spelers leeft. Ook hij moet zaterdag hebben gehoord dat diverse basiskrachten - weliswaar off the record - zeiden niet meer met De Mos verder te willen. En zo lijkt Van Hintum al in zijn tweede maand als td voor een essentiële beslissing te staan. De positie van De Mos is onhoudbaar geworden. Een reeks incidenten, zijn gedrag en te grote ambities breken hem op. De reden dat hij er nu nog zit, is vermoedelijk het financiële gevecht dat Vitesse op een ander toneel voert. Maandagavond besloot de gemeenteraad over het voortbestaan van de club. Essentieel, want zonder financiële ruimte is het onmogelijk je van een trainer te ontdoen.

De kans lijkt klein dat Aad de Mos, ondanks alles, zelf opstapt. Indien Vitesse de trainer deze week nog ontslaat, dient de club hem de rest van dit seizoen door te betalen plüs drie maanden salaris van komend seizoen. Die afspraak is gemaakt bij het vaststellen van zijn nieuwe contract in januari 2007. Aangezien de Hagenaar in Arnhem tonnen per jaar verdient, komt dat grof geschat neer op anderhalve ton als afkoopsom. Veel geld voor Vitesse, maar nu het qua schulden schoon schip heeft gemaakt, lijkt de subtopper van weleer ook sportief een nieuwe start te willen maken. Directeur Van der Kraan ziet het als zijn volgende uitdaging Vitesse op én buiten het veld een goed imago te bezorgen, rust is daarbij cruciaal. Het speelveld voor Van Hintum ligt nu open. Naast zijn tweeassistenten verlaat vermoedelijk ook De Mos' vriend en beloftentrainer Bob Kootwijk de club,waardoor de nieuwe td zich kan gaan richten op het invullen van een nieuwe staf. De Mos sprak rond zijn aantreden in VI nog veelbelovende woorden: 'Bovenal moet er rust en stabiliteit in de tent komen. Vitesse moet volwassen overkomen naar sponsors en publiek. Als dát lukt, gaat het vanzelf de goede richting op.' Dat is uitgebleven, ook voor hem tilde de erfenis van Arnhem te zwaar. FC Hollywood aan de Rijn heeft er een nieuw slachtoffer bij.

Trainer zegt exclusief interview af

VI benaderde Aad de Mos om zijn weerwoord te geven, maar de trainer zegde afgelopen maandag op het laatste moment af. Aanvankelijk wilde de Hagenaar uitleggen hoe hij ervoor gezorgd had dat Richard Knopper en Harald Wapenaar de club verlieten en hoe hij Vitesse veel geld had laten verdienen met de transfer van Danko Lazovic (voor 6,6 miljoen euro naar PSV). Het zou een exclusief verhaal worden, aangezien hij de 'dorpsjournalisten van de regionale media' niet serieus neemt. Het gesprek kwam er nooit. Twee uur voor aanvang van het interview zegde de manager beleid & communicatie van Vitesse namens De Mos de afspraak af, omdat de trainer 'het tendentieuze karakter van de media volledig zat' was. Bovendien wenst hij niet meer te praten met RTV Gelderland of aan te schuiven bij persuurtjes voor een wedstrijd, in Arnhem al jaren een vast gebruik. Zodoende was er geen mogelijkheid De Mos te laten reageren op dit verhaal.

Negen slachtoffers

Richard Knopper

Was onder de vorige trainer Edward Sturing nog aanvoerder, maar krijgt de dag voor de openingswedstrijd van het seizoen 2006/07, uit tegen Sparta Rotterdam, te horen dat hij buiten de boot zal vallen. Knopper doet zijn schoenen uit en loopt boos weg. Aad de Mos zet de middenvelder terug naar Jong Vitesse, het begin van een breuk. Nog vóór het sluiten van de transfermarkt vertrekt Knopper naar ADO Den Haag.

Remco van der Schaaf

Na een conflict met de trainer levert de captain in december 2006 zijn aanvoerdersband in. Als De Mos tegen hem zegt dat hij snapt waarom de middenvelder het niet heeft gered bij PSV, is voor Van der Schaaf de maat vol. De coach reageert koel op de situatie: 'ik was toch al van plan Theo Janssen aanvoerder te maken. Hij is een beter verlengstuk van de trainer.'

Harald Wapenaar

Heeft twee jaar lang bijna alle wedstrijden gekeept, maar hoort vlak voor de winterstop van 2006/07 opeens dat hij blessuregevoelig is. De M os wil in de transferperiode een nieuwe doelman aanschaffen. 'Wapenaar draait een ongelukkig seizoen', aldus de coach. De keeper reageert bot: 'Dit is respectloos. In twee seizoenen heb ik alleen een wedstrijd tegen SC Heerenveen en een duel met HeracIes Almelo gemist.' Hij vertrekt nog diezelfde winter naar Sparta Rotterdam.

Danko Lazovic

D e relatie tussen De Mos en de Servische spits was doordrenkt van haait en liefde. Enerzijds zorgde de aanvaller soms hoogstpersoonlijk voor resultaten anderzijds waren er regelmatig confrontaties. Na een wissel tijdens Vitesse-Willem II schold Lazovic zijn trainer in het Servisch uit, vorige zomer kwam hij niet opdagen voor een training. Uiteindelijk bleek een vertrek van de spits naar PSV voor alle partijen de beste oplossing.

Purrel Fränkel

Kort na aanvang van dit seizoen vertrekt Purrel Fränkel naar De Graafschap. Het niet mogen meereizen naar het trainingskamp in Engeland was voor de verdediger het laatste zetje. Al in zijn eerste duel voor de Doetinchemmers, uitgerekend in Arnhem tegen Vitesse, neemt hij sportief revanche: 0-2. In een interview met VI geeft Fränkel tekst en uitleg over zijn vertrek. 'Het laatste jaar ging ik bij Vitesse vaak met hoofdpijn naar de training. Aad de Mos is op een asociale manier met mij omgegaan en dat zal ik niet snel vergeten.'

Anders Due

Hoewel de Deen op exact hetzelfde moment als De Mos aan het publiek in Arnhem wordt gepresenteerd, is zijn band met de trainer nooit optimaal. In november 2007 zet de Hagenaar hem uit de selectie na negatieve uitlatingen in de media. 'Twee weken geleden was iedereen nog tevreden, nu ben ik opeens niet meer goed genoeg voor de eerste achttien', aldus Due. 'Prima, maar dan wil ik weg. Mijn leven is te kort om dit te laten gebeuren.' Inmiddels speelt hij voor het Deense Aalborg aB.

Theo Janssen

Bijna twee weken geleden heeft het clubicoon een gesprek met De Mos over zijn persoonlijke groei en krijgt hij een lofzang te horen. Een dag later ontbreekt hij echter opeens in de basisopstelling voor het uitduel met Excelsior. Janss en is woest, scheidt de trainer flink uit en rijdt naar huis. De clubleiding kiest partij voor de middenvelder en geeft hem slechts een boete, hoewel de trainer op andere sancties hoopt. In de volgende wedstrijd, uit tegen FC Twente staat Janssen door ziekte van Van der Schaaf gewoon weer in de basis.

Haim Megrelishvili

Na eerder dit seizoen al gepasseerd te zijn geweest, keert de lsraëliër tegen Roda JC terug in de basis. Na afgelopen zaterdag is het echter hoogst onzeker of hij nog voor De Mos wil spelen. De trainer haalt zijn linksback al na zes minuten naar de kant, na een persoonlijke fout die de 1-0 heeft ingeleid. Megrelishvili, het Nederlands onmachtig, zit volledig stuk en moet in de rust in de kleedkamer worden opgevangen door ploeggenoten.

Civard Sprockel

Staat bij Vitesse bekend als een van de meest bescheiden jongens in de groep, maar is al twee keer flink in botsing gekomen met De Mos. In september 2007 zegt hij na een aanvaring 'hou je bek' tegen de trainer, waarna die hem uit de selectie zet. Afgelopen vrijdag volgt een tweede confrontatie en verliest de reserve-aanvoerder een dag later de band aan Santi Kolk.

Bron: VI magazine nr12 19-03-2008